Βασικά ορόσημα και δεξιότητες στα παιδιά 3 έως 4 ετών.

Η πρόληψη στις μικρές ηλικίες, όπως και σε κάθε ηλικία, είναι πολύ σημαντική καθώς μέσα από την λεπτομερή και εμπεριστατωμένη αξιολόγηση μπορούν να εντοπιστούν τα σημεία εκείνα τα οποία, που εάν παραμεληθούν και δεν εντοπιστούν εγκαίρως, είναι ικανά, αργότερα και όταν το παιδί θα έρθει σε επαφή με τον γραπτό λόγο, να οδηγήσουν σε δυσκολίες τόσο στην κατάκτηση και επεξεργασία του γραπτού λόγου (διαταραχές σχολικής μάθησης: Μαθησιακές δυσκολίες / Δυσλεξία) όσο και στην επεξεργασία του προφορικού λόγου (εξελικτικές φωνολογικές διαταραχές: τρένο –> τένο, τέτοιο –> τέτο κ.α.) και ψυχοσυναισθηματικές διαταραχές.

Βασικά ορόσημα και δεξιότητες παιδιών 3 ετών και άνω:

                  ΛΕΚΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΗ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ

• Λέει περίπου 900 λέξεις με φράσεις 4 λέξεων περίπου (36+ μηνών)
• Η ομιλία του είναι κατανοητή σχεδόν στο σύνολό της από αγνώστους (30-36 μηνών)
• Λέει περίπου 1540 λέξεις με φράσεις 5 λέξεων περίπου (48+ μηνών)
• Μπορεί να χρησιμοποιεί πιο πολύπλοκα επίθετα που αποδίδουν ιδιότητα (36-48 μηνών)
• Αντιλαμβάνεται και λέει βασικά χρώματα (36-48 μηνών)
• Λέει αντωνυμίες όπως «Εγώ, εσύ, εμείς….» κλπ
• Λέει τουλάχιστον τρία τοπικά επιρρήματα όπως πάνω, κάτω, μέσα κλπ.
• Μπορεί να λέει δικό μου, δικό σου (36-48 μηνών)
• Μπορεί να χρησιμοποιεί συνδυασμούς Υποκειμένου, Ρήματος, Επιθέτου, Ουσιαστικού, Χωρικού (36-48 μηνών)
• Μπορεί να χρησιμοποιεί πληθυντικό με άνεση (36-48 μηνών)
• Μπορεί να μιλάει στον Αόριστο χρόνο με άνεση (36-48 μηνών)
• Μπορεί να μιλάει στον Μέλλοντα χρόνο με άνεση (36-48 μηνών)
• Μπορεί να περιγράφει μία εικόνα με 4-5 λέξεις (36-48 μηνών)
• Μπορεί να κάνει ερωτήσεις με το Γιατί; (36 μηνών-48)
• Μπορεί να κάνει ερωτήσεις με δύο λέξεις τουλάχιστον (39-42 μηνών)
• Μπορεί να μετράει μέχρι το 10

ΛΕΚΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΠΤΙΚΗ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ

• Αντιλαμβάνεται σχεδόν όλες τις προτάσεις σε μία ομιλία (24-40 μηνών)
• Αντιλαμβάνεται τα ρούχα, τα μέλη του σώματος, τα χρώματα
• Αντιλαμβάνεται ταξινομήσεις
• Αντιλαμβάνεται τη χρήση, τη λειτουργία των αντικειμένων
• Αρχίζει και αντιλαμβάνεται την έννοια του συνόλου, αν κάτι ανήκει σε ένα σύνολο
• Αντιλαμβάνεται τοπικά επιρρήματα όπως πάνω, κάτω, μέσα, έξω κλπ (30-42 μηνών)
• Αντιλαμβάνεται το «δικό μου, δικό σου»
• Αντιλαμβάνεται τον πληθυντικό
• Αντιλαμβάνεται την έννοια της άρνησης
• Αντιλαμβάνεται το περισσότερο – λιγότερο
• Αντιλαμβάνεται αόριστο χρόνο γραμματικής

ΛΕΠΤΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

• Μπορεί να χρησιμοποιεί τριποδικό δραγμό (33-39 μηνών)
• Μπορεί να ζωγραφίζει σταυρό και κύκλο και απλά σχέδια
• Μπορεί να ζωγραφίζει εντός ενός απλού σχήματος ακόμα κι αν δεν το κάνει με ακρίβεια (36-48 μηνών)
• Κρατάει με το χέρι του το χαρτί που ζωγραφίζει (33-38 μηνών)
• Ξεδιπλώνει καραμέλες (36 μηνών) 
  
• Μπορεί να ξεβιδώνει βαζάκια, καπάκια (36-48μηνών)
• Κόβει με ψαλίδι ασφαλείας χαρτί σε γραμμή,κύκλο,τετράγωνο (36-38 μηνών)

ΑΔΡΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

• Ισορροπεί στο ένα πόδι (36-42 μηνών) 
  
• Τρέχει άνετα συντονισμένα (25-28 μηνών)
• Περπατάει στις μύτες των ποδιών του (36-48 μηνών)
• Κάνει πηδηματάκια (36-48 μηνών)

ΑΝΗΣΥΧΟΥΜΕ ΟΤΑΝ:

• Δεν ακολουθεί οδηγίες με δύο σκέλη
• Παρουσιάζει έντονο άγχος αποχωρισμού
• Υπάρχει μεγάλη καθυστέρηση ομιλίας
• Υπάρχουν προβλήματα στην απόδοση της ομιλίας πχ να είναι ένρινη ομιλία, στο ύψος πχ πολύ υψηλή συχνότητα ή όγκος πχ πολύ δυνατά, (σκεφτείτε ΩΡΛ εξέταση και θυρεοειδικές εξετάσεις). Μπορεί να υπάρχουν προβλήματα ροής ομιλίας όπως στον τραυλισμό. Επίσης μπορεί να υπάρχουν προβλήματα άρθρωσης, τα οποία να επιμένουν περισσότερο από το αναμενόμενο, για την αναπτυξιακή ηλικία του.
• Ακόμα εξαρτάται από τις χειρονομίες για να δώσει να καταλάβουν οι άλλοι τί θέλει
• Η ομιλία δεν είναι κατανοητή τουλάχιστον κατά τα τρία τέταρτα από αγνώστους
• Υπάρχει έντονη σιελόρροια
• Τρώει ακόμα αλεσμένες τροφές
• Υπάρχει αστάθεια βάδισης ή και κινήσεων
• Δεν μπορεί να δράττει, να πιάνει μικρά αντικείμενα
• Δεν μπορεί να κάνει κύκλο 3 ετών και άνω
• Δεν μπορεί να κάνει πύργο 4 κύβων, 3 ετών και άνω
• Δεν αντιλαμβάνεται λέξεις, πρόσωπα ή αντικείμενα
• Δεν αντιλαμβάνεται τα συναισθήματα των άλλων και δεν δρα ανάλογα
• Έχει πολλές νυκτερινές φοβίες ή διαταραχές
• Ξεφεύγει συχνά από την προσοχή των γονέων του, ριψοκίνδυνος
• Δεν δείχνει ενδιαφέρον για τα άλλα άτομα
• Δεν παίζει με αντικείμενα ή με άτομα
• Ενδιαφέρεται για μέρη του αντικειμένου κι όχι για το αντικείμενο, πχ για τη ρόδα του αυτοκινήτου
• Δεν κάνει φαντασιακό παιχνίδι, δεν συνδυάζει αντικείμενα στο παιχνίδι
• Παίζει με παιχνίδια που είναι για μικρότερη ηλικία
• Παρουσιάζει εμμονές και στερεοτυπίες, «κολλήματα» με αντικείμενα, κινήσεις κ.λ.π.
• Δείχνει ευαισθησία σε θορύβους,π.χ. κλείνοντας τα αυτιά ή άλλα αισθητηριακά θέματα.

Βασικά ορόσημα και δεξιότητες  παιδιών 4 ετών και άνω

ΛΕΚΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΗ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ

• Μπορεί να τραγουδάει ένα τραγούδι
• Η ομιλία του είναι σχεδόν πλήρως κατανοητή από αγνώστους
• Λέει όνομα και επίθετο και διεύθυνση
• Μπορεί να μιλάει με προτάσεις με 5-6 λέξεις
• Μπορεί να χρησιμοποιεί τον μέλλοντα
• Μπορεί να περιγράψει, να διηγηθεί το μέρος μίας ιστορίας.
• Μπορεί να εξηγήσει βασικό τρόπο λειτουργίας ή οδηγίες
• Ρωτάει ερωτήσεις
• Αντιλαμβάνεται και ανακαλεί μία διήγηση ή ιστορία
• Μπορεί να πει «δικό σου, δικό μου»
• Μπορεί να χρησιμοποιεί τον αόριστο

ΛΕΚΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΠΤΙΚΗ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ

• Αντιλαμβάνεται και εκφράζει την έννοια του ίδιου και διαφορετικού
• Αντιλαμβάνεται και εκφράζει βασικούς κανόνες της γραμματικής
• Αντιλαμβάνεται και ανακαλεί μία διήγηση ή ιστορία

ΛΕΠΤΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

• Ρίχνει την μπάλα πάνω από το κεφάλι του
• Κρατάει καλά το μολύβι
• Ζωγραφίζει άνθρωπο με 2-4 μέλη τουλάχιστον
• Ζωγραφίζει κύκλο και τετράγωνο και σταυρό
• Αντιγράφει 10 περίπου βασικά κεφαλαία γράμματα
• Μπορεί να τρώει άνετα μόνο του με κουτάλι
• Χρησιμοποιεί ψαλίδι
• Μπορεί να χρησιμοποιεί το ποντίκι του υπολογιστή
• Χρησιμοποιεί αρκετά καλά μαχαιροπήρουνα (με δυσκολία ακόμα το μαχαίρι)

ΑΔΡΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

• Κάνει κουτσό στο ένα πόδι για 5 δευτερόλεπτα
• Στέκεται στο ένα πόδι για πανω από 10 δευτερόλεπτα
• Ρίχνει την μπάλα πάνω από το κεφάλι του
• Ανεβοκατεβαίνει άνετα την σκάλα χωρίς βοήθεια
• Κλωτσάει την μπάλα
• Πιάνει μπάλα που αναπηδάει
• Μπορεί να ισορροπεί σε ένα κουνιστό παιχνίδι
• Μπορεί να πηγαίνει μπρος πίσω
• Κάνει κούνια ή τούμπα

Πηγή: noesi.gr

Αναπτυξιακά Ορόσημα για παιδιά 12 έως 23 μηνών

Ηλικία παιδιού	Δεξιότητες που επιτυγχάνουν τα περισσότερα μωρά αυτής της ηλικίας	Δεξιότητες που επιτυγχάνει μόνο το 50 % των μωρών αυτής της ηλικίας	Δεξιότητες που επιτυγχάνει μια πολύ μικρή μειοψηφία των μωρών αυτής της ηλικίας
13 μήνες	χρησιμοποιεί σωστά δύο λέξεις (π.χ., «γεια» και «αντίο») σκύβει και μαζεύει   ένα αντικείμενο	απολαμβάνει να βλέπει τον εαυτό του στον καθρέπτη προτάσσει το χέρι ή το πόδι του για να σας βοηθήσει να το ντύσετε	συνδυάζει λόγια και χειρονομίες για να σας δείξει τι θέλει Κυλάει μια μπάλα προς τα μπρος και προς τα πίσω
14 μήνες	τρώει με τα δάχτυλα αδειάζει το περιεχόμενό δοχείων ή κουτιών μιμείται άλλου	βαδίζει καλά αρχίζει να παίζει δείχνει τα σημεία του σώματος που του κατονομάζετε ανταποκρίνεται σε οδηγίες (π.χ., «δώσε μου ένα φιλί»)	χρησιμοποιεί κουτάλι ή πιρούνι ταιριάζει καπάκια με τα αντίστοιχα δοχεία σπρώχνει και τραβά παιχνίδια, ενώ περπατά
15 μήνες	παίζει με μπάλα χρησιμοποιεί τακτικά τρεις λέξεις περπατά προς τα πίσω	μουτζουρώνει με μπογιές τρέχει υιοθετεί το «όχι» ως την αγαπημένη του λέξη	«βοηθά» στο σπίτι βάζει το δάχτυλό του στο στόμα του και λέει «σσσσ»
16 μήνες	μπορεί και γυρίζει τις σελίδες ενός βιβλίου έχει ξεσπάσματα όταν απογοητεύεται ή θυμώνει συνδέεται συναισθηματικά με ένα λούτρινο ζωάκι  ή κάποιο άλλο αντικείμενο	ανακαλύπτει τη χαρά της αναρρίχησης μπορεί και στοιβάζει τρεις κύβους χρησιμοποιεί κουτάλι ή πιρούνι μαθαίνει τη χρήση κοινών αντικειμένων (π.χ. το τηλέφωνο)	βγάζει μόνο του ένα ρούχο του γίνεται επιλεκτικό  με τα τρόφιμα κοιμάται μία φορά αντί για δύο
17 μήνες	χρησιμοποιεί τακτικά έξι λέξεις απολαμβάνει παιχνίδια που προσποιείται του αρέσουν παιχνίδια που ιππεύει	ταΐζει κούκλες μιλάει πιο καθαρά πετάει τη μπάλα χαμηλά	χορεύει ακολουθώντας το ρυθμό της μουσικής χρώμα, το σχήμα ή το μέγεθος τους κλωτσάει τη μπάλα προς τα εμπρός
18 μήνες	«διαβάζει» βιβλία μόνο του μουτζουρώνει με ευχέρεια	συνδέει δύο λέξεις μαζί σχηματίζοντας μικρές φράσεις βουρτσίζει τα δόντια του με τη βοήθειά σας μπορεί και στοιβάζει τέσσερεις κύβους	πετάει τη μπάλα ψηλά διαλύει και συναρμολογεί ξανά παιχνίδια εμφανίζει σημάδια ότι είναι έτοιμο να μάθει να πηγαίνει στην τουαλέτα
19 μήνες	τρέχει πετάει τη μπάλα χαμηλά απολαμβάνει να βοηθά σε δουλειές του σπιτιού	κατανοεί μέχρι και 200 λέξεις αναγνωρίζει πότε κάτι είναι λάθος (π.χ. καλώντας ένα σκυλί γάτα)	πλένει και στεγνώνει τα χέρια του με τη βοήθειά σας δείχνει την αντίστοιχη εικόνα ή αντικείμενο όταν  το κατονομάζετε γνωρίζει πότε θέλει να πάει στην τουαλέτα
20 μήνες	ταΐζει κούκλες γδύνεται πετά ένα αντικείμενο όπως κάνουμε με τα σκουπίδια	μαθαίνει δέκα ή περισσότερες λέξεις την ημέρα μπορεί να ανεβαίνει σκάλες με τη βοήθειά σας	αρχίζει να εξερευνά τα γεννητικά του  όργανα μπορεί και σχεδιάζει  μια ευθεία γραμμή κατονομάζει διάφορα μέρη του σώματος
21 μήνες	είναι ικανό να ορίσει απλούς στόχους (π.χ. να βάλει  ένα παιχνίδι σε ένα ορισμένο μέρος)	πετάει τη μπάλα ψηλά κλωτσάει τη μπάλα προς τα εμπρός μπορεί και στοιβάζει έξι κύβους	κατονομάζει απλές εικόνες σε ένα βιβλίο
22 μήνες	κλωτσάει τη μπάλα προς τα εμπρός μπορεί και υπακούει σε εντολές με δύο σκέλη  (π.χ., «πάρε την κούκλα σου και φέρε την εδώ»)	φτιάχνει απλά παζλ μπορεί και σχεδιάζει  μια ευθεία γραμμή κατονομάζει διάφορα μέρη του σώματος	βάζει φαρδιά ρούχα είναι αρκετά ώριμο για ένα κανονικό κρεβάτι κατανοεί αντίθετες έννοιες (π.χ., ψηλός/κοντός)
23 μήνες	κατονομάζει απλές εικόνες σε ένα βιβλίο χρησιμοποιεί 50 με 70 λέξεις	ανοίγει τις πόρτες τραγουδά απλές μελωδίες αποκτά περισσότερο ενδιαφέρον για το παιχνίδι με άλλα παιδιά	μιλάει για τον εαυτό του (τι του αρέσει, τι όχι κλπ.) ρωτά «γιατί;»
24 μήνες	• κατονομάζει τουλάχιστον έξι μέρη του σώματος • το μισό αυτών που λέει είναι κατανοητό • Κάνει προτάσεις δύο- τριών λέξεων	• μιλάει για τον εαυτό του • κατηγοριοποιεί πράγματα • κατεβαίνει τις σκάλες με τη βοήθειά σας	• αρχίζει να κατανοεί αφηρημένες έννοιες (π.χ. αργά, γρήγορα) • εξοικειώνεται με τις διαφορές των 2 φύλων • μαθαίνει να κάνει άλματα

Πηγή: lovebaby.gr

Aνάπτυξη και Eξέλιξη Γραφοκινητικού Συντονισμού

 
Η γραφή είναι μια από τις σημαντικότερες δεξιότητες που αποκτούν και χρησιμοποιούν τα παιδιά καθ’ όλη τη διάρκεια των σχολικών τους χρόνων.Τα παιδιά συνήθως ξεκινούν να μουτζουρώνουν σε χαρτί και μετά καταλήγουν να ζωγραφίζουν πάνω σε οποιαδήποτε επιφάνεια μόλις καταφέρουν να πιάσουν κάποιο μέσο γραφής.

Στάδια γραφής -Σε ηλικία 10-12 μηνών μουτζουρώνει στο χαρτί
-Σε ηλικία 2 ετών ξεκινά να κάνει οριζόντια, κάθετα και κυκλικά σημάδια στο χαρτί
-Σε ηλικία 3 ετών αντιγράφει οριζόντιες και κάθετες γραμμές και κύκλο
-Σε ηλικία 4-5 ετών ξεκινά να κρατά σωστά μολύβι. Αντιγράφει σταυρό, δεξιά, αριστερή γραμμή, τετράγωνο, κάποια γράμματα και αριθμούς. Βάφει μέσα σε πλαίσιο χωρίς να βγαίνει έξω.
-Σε ηλικία 5-6 αντιγράφει τρίγωνο, καμπύλες, φτιάχνει ανθρωπάκι. Γράφει το όνομά του και αντιγράφει κεφαλαία και μικρά γράμματα. Οι βασικές προϋποθέσεις της γραφής   Η γραφή είναι μια  πολύπλοκη δεξιότητα που μαθαίνεται και διδάσκεται στα παιδιά. Για την κατάκτησή της απαιτείται η ανάπτυξη και ολοκλήρωση κινητικών, αισθητηριακών, αντιληπτικών, κιναισθητικών και γνωστικών λειτουργιών όπως: Ισορροπία κορμού και αυχένα, η ικανότητα του παιδιού να μπορεί να καθίσει μόνο του και να χρησιμοποιεί ελεύθερα τα χέρια του για να χειριστεί τα εργαλεία γραφής. Κινητικότητα και σταθεροποιήση των άνω άκρων, για να μπορεί να κρατήσει το μολύβι και να ελέγξει την κίνηση την ευλυγισία και τη ροή. Απομόνωση δακτύλων, η οποία συμβάλει στην ανάπτυξη του σωστού τρόπου με τον οποίο πρέπει να κρατάει το μολυβιού. Δεξιότητες λεπτής κινητικότητας, να χειριζόμαστε μικρά αντικείμενα όπως χάντρες, κουμπιά, κορδόνια, γόμες, συνδετήρες και μολύβια και και να κάνει λεπτές και συγκεκριμένες κινήσεις Αμφιπλευρός συντονισμός, να χρησιμοποιεί ταυτόχρονα και τα δύο του χέρια
Πλευρίωση, να έχει συνειδητοποιήση ποιά είναι η επικρατέστερη πλευρά του και να έχει αποφασίσει ποιό χέρι θα χρησιμοποιεί για να γράψει Τριποδική λαβή, η ικανότητα για σωστή σύλληψη και λαβή του μολυβιού Οπτικοκινητικός συντονισμός, έτσι ώστε χέρια και μάτια να μπορούν να λειτουργούν ταυτόχρονα για να μπορεί να αντιγράφει από τον πίνακα, να αναπαράγει με ακρίβεια γράμματα,  να χρωματίζει εντός ορίων ενός πλαισίου  Οπτική αντίληψη, η ικανότητα ερμηνείας των οπτικών πληροφοριών.  Η οπτική διάκριση διαφορών και ομοιοτήτων με βάση το σχήμα, το χρώμα, το μέγεθός (π.χ 3 και ε)  Η οπτική μνήμη γραμμάτων, αριθμών και λέξεων ωστέ να θυμάται αυτό που έχει δεί και να μπορεί να το επαναλάβει.                                                                                                                                                                                                                                       Δραστηριότητες ανάπτυξης γραφοκινητικού συντονισμού    Χρωμάτισμα με δαχτυλομπογιές, κιμωλίες διαφόρων μεγεθών και πινέλα Μεταφορά μπάλας μικρού μεγέθους πάνω σε κουτάλι χωρίς να πέφτει Παιχνίδια με μπάλες διάφορων μεγεθών με τα χέρια ή με ρακέτες ή ρόπαλο! Κόψιμο με ψαλίδι διάφορων υλικών) Παιχνίδια στόχων (με μπάλες, βελάκια, μπόουλινγκ) Παιχνίδια διπλώματος χαρτιού Κατασκευές παζλ Περασμά χαντρών σε κλωστή Να τοποθετεί μικρά αντικείμενατο ένα πάνω στο άλλο                                                        Παιχνίδια με πλαστελίνη, με άμμο, με πηλό, με αλεύρι, με αφρό    Να βιδώνει και να ξεβιδώνει.       Αλίκη  Ζαχαρή,  εργοθεραπεύτρια